حسن حسن زاده آملى
98
هزار و يك كلمه (فارسى)
محضر استاد آقا بزرگ غير از اين نحوه بود . منظومه را بده . باز كرد و شروع به تدريس فرمود تا پس از مدّت مديدى بعضى از ياران باوفا رفيق راه شدند . و به همين روش بود درسهايى كه با استاد شعرانى و با ديگر اساتيد داشتيم . و اكنون كه خودمان سمت تدريس را حائزيم كه « هركسى پنج روزه نوبت اوست » به همين منوال است ، در ابتداى شروع يَدْخُلُونَ فِي دِينِ اللَّهِ أَفْواجاً و پس از چند روزى لَوَلَّيْتَ مِنْهُمْ فِراراً . آرى مگر هركس موفّق است كه از ابتداى طلوع فلق تا انتهاى غروب شفق بلكه تا ماوراى غسق دفتر دانش را ورق زند ذلِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشاءُ . اين آقا بزرگ بزرگترين استاد مرحوم الهى بود در حياتش ويرا به غزلى بنام غزل آفتاب عشق بستود ( صفحه 430 كليات ديوانش ) و بعد از مماتش در رثاى او نيز غزلى بعنوان غزل امير كشور عشق بسرود ( ص 504 كليات ديوانش ) و طليعهاش اين است : غزل امير كشور عشق اين غزل را در وفات استاد خود سيّد اجل حكيم متألّه مرحوم آقا بزرگ خراسانى سرودهام برفت اهل دلى راد مرد هشيارى * بلند همت و دانشور و وفادارى برفت از فلك دانش آفتاب كمال * بشد ز كشور فرزانگى جهاندارى در غزل اول او را آفتاب عشق لقب داد و در دوم امير كشور عشق . تو خود حديث مفصّل بخوان از اين مجمل . مؤلف تاريخ خراسان مرحوم ميرزا عبد الرحمن گويد ( ص 246 ) : آقا ميرزا عسكرى معروف به آقا بزرگ حكيم از حكماء و متألهين عصر حاضر هجرى و از رجال پاكدامن و وارستهء خراسان و از كسانى بود كه در وارستگى و جلالت كمتر عالمى به پايهء او مىرسد . حكايات وارستگى و بىاعتنائى او به زر و سيم دنيا و افراد آن زبانزد خاص و عام است و هنوز هم در هر مجلسى كه سخن از وارستگان علما و حكما به ميان مىآيد نمونهء عاليهاش را مرحوم آقا بزرگ مىدانند . معظّم له فرزند حاج ميرزا ذبيح الله و نوادهء ميرزا مهدى شهيد است در مشهد از